Arkeolojik Mirasın Sürekliliği

ÇEKÜL Vakfı, Mimar Sinan’ın Türkiye sınırları ve dışındaki mimarlık mirasının hızla yıpranması ve yitirilmesi karşısında 1998 yılında Sinan’a Saygı projesini başlattı. ÇEKÜL Gençlik Birimi ve ÇEKÜL temsilcilerinin desteği ile gerçekleştirilen Mimar Sinan envanteri girişimi ve 1998’deki Sinan’a Saygı Gezileri, projenin ilk ayağı olmakla birlikte, sonraki çalışmaların da belkemiğini oluşturdu. Proje kapsamında öncelikle Sinan’a Saygı Gezileri ve Mimar Sinan Eserleri Eskiz Yarışması düzenlendi. Envanterin kapsamı İstanbul’dan Anadolu’ya, Trakya’ya ve ulusal sınırlar dışına taşındı: Mimar Sinan Eserleri Gezi Haritaları’nın ilki olan “İstanbul” Şubat 2007’de, “Trakya” Nisan 2007’de, Anadolu ile Balkanlar ve Ortadoğu haritaları ise 2009 yılında yayınlandı.

Proje kapsamında, “Sinan ve Yaşam”, “Kubbelerin Mimarı” ve “Korunamayan Sinan” kategorilerinde düzenlenen Sinan’a Saygı Fotoğraf Yarışması’nın sergisi Ayasofya’dan sonra Anadolu’yu gezdi; bir de kitabı yayımlandı. ÇEKÜL Bilgi Belge Merkezi’nde de bir Sinan Kitaplığı oluşturuldu. 

Mimar Sinan’ın doğum yeri Ağırnas, projenin en önemli ayaklarından biriydi. Sinan’ın doğduğu ve yaşadığı kabul edilen Müze Ev, ÇEKÜL Vakfı’nın verdiği bilimsel destek ile Kültür Turizm Bakanlığı’nın sorumluluğunda onarıldı ve Mimar Sinan Evi olarak halka açıldı. Kentte ayrıca Ağırnas Yaz Çalıştayı, Ağırnas Çocuklarındır adıyla çocuklara yönelik kültürel miras eğitimi ve Ağırnas Yaz Heykel çalışmaları yapıldı.

www.sinanasaygi.org 

Avrupa Tarihi Kentler Birliği, 7-8 Ekim 1999 tarihinde Strasbourg’da yaptığı kuruluş toplantısına Türkiye’yi de davet etmişti. Toplantıya gözlemci olarak katılan Bursa Büyükşehir Belediyesi, Türkiye Tarihi Kentler Birliği’nin kurulması için yürütücülüğü üstlendi ve İçişleri Bakanlığı, Kültür Bakanlığı, ÇEKÜL Vakfı ve Mimarlar Odası’nın katkılarıyla birliğin kuruluşu tamamlandı. 22 Temmuz 2000’de Bursa’da, 52 tarihi kent belediyesi tarafından kabul edilen birlik tüzüğü ve yayınlanan “Kuruluş Bildirgesi” ile kurulan Tarihi Kentler Birliği, 2001 yılında Avrupa Tarihi Kentler Birliği’nin 12. üyesi oldu.

Kurulduğu günden bu yana ÇEKÜL Vakfı’nın vizyonu ve destekleriyle ilerleyen Tarihi Kentler Birliği, Anadolu’da yerel yönetimlerin kültür mirası konusunu sahiplenmesi ve kentlerin koruma çalışmalarının ivme kazanması ve geliştirilmesi konusunda önemli çalışmalar gerçekleştirdi. Tarihi ve kültürel varlıkların onarımına yönelik kaynak yaratılması, yerel yönetimlerin ihtiyaç duyduğu plan ve proje kurulları olan KUDEB’lerin kurulmasına önayak oldu.

ÇEKÜL Vakfı, Küçük Menderes Havzası’nda sürdürülebilir bir kalkınma modeli oluşturulması, bölgenin doğal, kültürel ve sosyal zenginliklerinin korunarak yaşatılması amacıyla uzun soluklu bir projeyi yerel yönetimlerle yapılan işbirlikleriyle yürütüyor. 

Küçük Menderes Nehri’nin ıslahından kırsalda iklim değişikliğine uyumlu kalkınmaya, arkeolojik mirasın sürekliliğine dek çeşitli ölçeklerde çalışmalar sürdürüyor.

Köyler, toplumun geleneksel yaşam kültürünün özünü ve çeşitliliğini oluşturur. Özellikle genç nüfusun köyleri terk etmesiyle bu değerler her geçen gün yok oluyor. Safranbolu yakınlarındaki Yörük Köyü’nde temelleri atılan Köyler Yaşamalıdır projesi hem Anadolu’nun kalkınması hem de göçün önlenmesine çözüm sunabilmeyi amaçlıyor. 

Köyler Yaşamalıdır projesine katılan her köy öncelikle kendi konumuna, çevresine ve kaynaklarına göre en çok hangi uygulamadan fayda sağlayacağına karar veriyor. Tarımdan hayvancılığa, yerel zanaatlardan besin üreticiliğine her köy için öncelikler farklı olabiliyor. 

Proje, Mardin Dereiçi’den Bursa Cumalkızık ve Misi’ye, Elazığ Hüseynik’ten Malatya Günpınar’a, Kastamonu Abdalhasan’dan Antalya Sarıhacılar ve Süleymaniye’ye, Ankara Taşlıca’dan Erzincan Apçağa’ya,  Kocaeli Kaymas ve Saraylı’dan Sakarya Saraçlı’ya, Konya Sille’den Sivas Bolucan’a Türkiye’nin farklı bölgelerindeki köylerde yaşam buldu. Bugün ağırlıklı olarak Küçük Menderes Havzası’nda Birgi’de, Sarıyurt’ta, Bayındır’da çalışmalar sürüyor.

ÇEKÜL Vakfı, ören yerlerinin ‘alan yönetimi’ anlayışıyla ele alınması, yerel yönetim-üniversite-müze işbirliğiyle kent çevresindeki arkeolojik alanların envanter ve haritalarının çıkarılması, çevre düzenlemelerinin tamamlanması yönünde uzun yıllara dayanan çalışmalar yürütüyor. Yerel halkın arkeolojik mirasın önemi hakkında bilinçlendirilmesi çalışmaların önemli bir kısmını oluşturuyor.

Küçük Menderes Havzası’ndaki önemli arkeolojik alanlardan biri olan Metropolis Antik Kenti’nin çevresindeki kırsal miras ile bir bütün olarak ele alınarak korunması ve canlandırılması için çalışmalar devam ediyor.

Geleneksel yaşam kültürü geçmişten bugüne uzanan görenekleri, geleneksel bilgi ve inanışları, sözlü sözsüz anlatımları, şölenler ve şenlikleri, mutfak kültürünü, giyim ve el sanatlarını kapsar. Somut ve somut olmayan kültürel miras, bir bütün olarak insan topluluklarının kimliğini ve kültürel birikimini yansıtır.  
    
ÇEKÜL Vakfı kent ölçeğindeki tüm çalışmalarında geleneksel yaşam kültürüne karşı ilgi, merak ve koruma bilinci oluşturmayı önemsiyor. Bu amaçla Kent Müzeleri’nde sergilemelerde ve etkinliklerde somut olmayan kültürel mirasın öne çıkartılmasına ve kültür turizmine kazandırılmasına, geleneksel bilgi ve becerilerin genç kuşaklara aktarılmasına önayak oluyor.